Όταν οι πλούσιοι επενδύουν στην τέχνη

Το τοπίο στην Ελλάδα: Οι ισχυροί συλλέκτες και οι επιχειρηματίες που αγαπούν τα έργα τέχνης

«Τρομάζω που βλέπω τόσους ανθρώπους να ενδιαφέρονται για την τέχνη. Αν είχε η Ελλάδα τόσους φιλότεχνους, ίσως θα έπρεπε να είναι καλύτερα τα πράγματα. Αναρωτηθήκατε άραγε τι είναι, κατά πόσο είναι… χρήσιμη η τέχνη σε μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από πράξεις καθαρά εμπορικές;». Ο 87χρονος Κώστας Τσόκλης –τιμώμενος καλλιτέχνης της 2ης Art Thessaloniki Fair– ολοκλήρωσε σύντομα και μάλλον αφοπλιστικά την παρέμβασή του στην παρουσίαση της έκθεσης.

Ανεξάρτητα από το τι ακριβώς εννοούσε ο καλλιτέχνης με αυτή την καυστική τοποθέτηση, το ενδιαφέρον και η σχέση του επιχειρηματικού κόσμου με τη σύγχρονη τέχνη είναι μια συνθήκη που ισχύει στην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες. Και αν η κρίση έπληξε την αγοραπωλησία έργων τέχνης, όπως και κάθε άλλο τομέα, οι δυνατοί «παίκτες» εξακολουθούν να διαθέτουν πολύ χρήμα και να επηρεάζουν τις αγορές και στο εξωτερικό. Το προφίλ τους; Χρηματιστές, τραπεζίτες, βιομήχανοι, μέλη γνωστών και πλούσιων οικογενειών. Το «ενδιαφέρον» του επιχειρηματικού κόσμου για τον πολιτισμό είναι ευέλικτο και μπορεί να πάρει πολλές μορφές, όπως συλλεκτική δραστηριότητα, χορηγίες, πωλήσεις, συμμετοχή στη διοίκηση και τη λειτουργία ιδρυμάτων. Πέρα από τον χαρακτήρα της οικονομικής επένδυσης, η ενασχόληση με τον πολιτισμό δημιουργεί παράλληλα μια δημόσια εικόνα οικονομικής ανιδιοτέλειας, κουλτούρας και πνευματικής καλλιέργειας, η οποία έχει μεγάλη συμβολική αξία και φυσικά επενδύεται και αυτή ως κεφάλαιο στο μέλλον.

Το κοινωνικό στάτους των ανθρώπων που συλλέγουν έργα τέχνης στην Ελλάδα είναι αντιπροσωπευτικό. Οι πιο ισχυροί συλλέκτες έργων τέχνης τα τελευταία χρόνια υπήρξαν επιχειρηματίες από τον χώρο των κατασκευών (Δάκης Ιωάννου, Πρόδρομος Εμφιετζόγλου), των χρηματιστηριακών (Παναγιώτης Κουβουτσάκης, Ζαχαρίας Πορταλάκης), της βιομηχανίας τροφίμων (Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Γιώργος Δαυίδ), των ναυτιλιακών, του τραπεζικού κλάδου (Δημήτρης Πιερίδης) και του εμπορίου (Ιων Βορρές), όπως προκύπτει από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών.

Πολλοί από αυτούς επένδυσαν και σε χώρους πολιτισμού. Από το 1980 και μετά έκαναν την εμφάνισή τους στην Αθήνα δεκάδες γκαλερί, ιδρύματα και πολιτιστικά κέντρα μικρής και μεγάλης εμβέλειας, που δημιουργήθηκαν κατά κύριο λόγο από ανθρώπους με διασυνδέσεις και με σημαντική οικονομική επιφάνεια. Παρά την οικονομική κρίση, οι περισσότεροι από αυτούς εξακολουθούν να έχουν έντονη δραστηριότητα και να συμμετέχουν στα πολιτιστικά δρώμενα της πρωτεύουσας. Οι περισσότεροι βρίσκονται σε παραδοσιακά σημεία της Αθήνας όπως είναι η λεωφόρος Βασιλίσσης Σοφίας και το Κολωνάκι, σε νέους άξονες όπως η οδός Πειραιώς και η λεωφόρος Συγγρού, ενώ πολλοί καινούργιοι χώροι δημιουργήθηκαν και σε πρώην βιομηχανικές και υποβαθμισμένες περιοχές (π.χ. Μεταξουργείο). Σε κάποιες περιπτώσεις έχουν ιδρυθεί και πιο αποκεντρωμένοι χώροι τέχνης και πολιτισμού, ειδικά στα βόρεια προάστια (π.χ. το ίδρυμα ΔΕΣΤΕ).

Αχαρτογράφητο το τοπίο της αγοραπωλησίας έργων τέχνης στην Ελλάδα

Η κατάσταση γύρω από την αγοραπωλησία έργων τέχνης στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά δύσκολο να χαρτογραφηθεί επαρκώς, ενώ δεν υπάρχει πρόσβαση σε επίσημα στοιχεία που να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα. Με αθέατους μηχανισμούς και μια αγορά εντελώς ανεξέλεγκτη, το να εντοπίσει κάποιος τη διαδρομή που ακολουθούν τα έργα τέχνης από το καβαλέτο ενός ζωγράφου μέχρι την γκαλερί, την εταιρεία που εκπροσωπεί έναν αγοραστή ή τη δημοπρασία φαντάζει ιδιαίτερα πολύπλοκο.

«Οι γκαλερί και τα ιδρύματα προστατεύουν την ανωνυμία και τα προσωπικά δεδομένα των πελατών τους, ενώ πολλοί συλλέκτες και αγοραστές έργων τέχνης δεν εμφανίζονται επώνυμα, αλλά εκπροσωπούνται από εταιρείες και συμβούλους» εξηγεί στο Documento ιδιοκτήτρια γκαλερί. Η μυστικότητα όμως γύρω από τις αγοραπωλησίες είναι εύκολο να αξιοποιηθεί για να αποφευχθεί η δημοσιότητα, να περιοριστεί η νομική έκθεση και να διευκολυνθούν πράξεις με σκοπό την αποφυγή της φορολογίας ή την απόκρυψη σκιώδους ιδιοκτησίας. Σε σχέση με το νομικό πλαίσιο, πέρα από την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας των καλλιτεχνών που έχουν δικαίωμα παρακολούθησης στη μεταπώληση και εκμετάλλευση του έργου τους, δεν υπάρχει κάποιο ειδικό καθεστώς που να ρυθμίζει και να ελέγχει τις αγοραπωλησίες στα έργα τέχνης.

Εξάλλου, πολλές συμφωνίες ανάμεσα στις γκαλερί και τους καλλιτέχνες πραγματοποιούνται στο μιλητό, χωρίς συμβάσεις, αποδείξεις και τιμολόγια. «Οι περισσότερες γκαλερί ξέρουν κάποιες παρέες από φραγκάτους τύπους που μπορεί να ενδιαφέρονται να αγοράσουν κάτι. Οι πιο πολλές συμφωνίες όμως γίνονται προφορικά. Και όλα αυτά δεν συμβαίνουν μόνο στους μικρούς και underground χώρους της Αθήνας. Γίνονται και σε μεσαίες και μεγάλες γκαλερί. Σε κάποιες περιπτώσεις ένας δημοσιογράφος αναλαμβάνει να γράψει κάτι και παίρνει ως δώρο ένα μικρό έργο τέχνης» εξηγεί καλλιτέχνης στο Documento. «Σε πολλές περιπτώσεις μεγάλες γκαλερί πραγματοποιούν εκθέσεις για να προβάλουν συγκεκριμένα πρόσωπα, ενώ έχουν ήδη συμφωνήσει με τους αγοραστές και τους πελάτες τους. Τέτοια φαινόμενα βλέπουμε συχνά σε μεγάλες διοργανώσεις όπως το Art Athina» αποκαλύπτει άλλος καλλιτέχνης.

Τέχνη και ξέπλυμα μαύρου χρήματος

Η σύγχρονη τέχνη είναι ένα σπορ ακριβό και ελάχιστα ρυθμισμένο, επομένως είναι εύκολο να χρησιμοποιηθεί ως όχημα για τη μεταφορά μαύρου χρήματος και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Το ζήτημα του ξεπλύματος μαύρου χρήματος μέσω της τέχνης έχει απασχολήσει και τις ελληνικές αρχές, επιβεβαιώνοντας τα παραπάνω δεδομένα και το ρεπορτάζ του Hot Doc. Πρόσφατα μάλιστα ελεγκτές της ΑΑΔΕ εντόπισαν σε ελέγχους περιπτώσεις φορολογουμένων που είχαν στην κατοχή τους έργα τέχνης πολύ μεγάλης αξίας, τα οποία όμως είχαν αγοράσει μέσω offshore εταιρειών που είχαν συστήσει αποκλειστικά με σκοπό την πραγματοποίηση επενδύσεων σε έργα τέχνης μεγάλης αξίας χωρίς να φαίνεται ότι είναι στο όνομά τους. Με τον τρόπο αυτό απέκρυπταν από τις φορολογικές αρχές εισοδήματα που δεν θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν και απέφευγαν τη φορολόγησή τους ως φυσικών προσώπων με βάση τα τεκμήρια απόκτησης κινητών περιουσιακών στοιχείων μεγάλης αξίας που προβλέπουν οι διατάξεις του άρθρου 32 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος και τον έλεγχο του πόθεν έσχες των ποσών που διέθεσαν για να αγοράσουν τα έργα τέχνης.

Ακόμη και αν είναι δύσκολο να ξεδιπλωθεί το νήμα όλης της διαδικασίας, ας κάνουμε μια υπόθεση. Ας υποθέσουμε ότι ένας επιχειρηματίας προσφέρει 500.000 ευρώ για έναν πίνακα του Κρίστοφερ Γουλ (ή οποιουδήποτε άλλου ζωγράφου) επειδή πιστεύει ότι αυτή είναι η πραγματική του αξία ή επειδή σκοπεύει να τον χρησιμοποιήσει στο μέλλον ως επένδυση. Αυτή είναι η μία εκδοχή. Και αν η πώληση ήταν ψεύτικη; Αν ο επιχειρηματίας δεν πλήρωσε 500.000 ευρώ για τον πίνακα; Και αν τελικά η ανακοίνωση της πώλησης αφορά μια ανύπαρκτη συναλλαγή με στόχο να καλύψει μια εντελώς διαφορετική δραστηριότητα;

(ΠΗΓΗ : https://www.koutipandoras.gr/article/otan-oi-ploysioi-ependyoyn-stin-tehni  )

Ακροδεξιές επιθέσεις στην τέχνη – Κάθε χρόνο στο ίδιο έργο θεατές…

Τάγμα εφόδου της οργάνωσης «Ιερός Λόχος» διέκοψε την παράσταση «Πυρκαγιές» που παίζεται στη σκηνή του Βασιλικού Θεάτρου του ΚΘΒΕ επειδή έκρινε ότι «εξύβριζε» τα θεία.

Δυστυχώς, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που η καλλιτεχνική έκφραση κάθε είδους (από το σινεμά έως τις εικαστικές τέχνες) γίνεται προσπάθεια να φιμωθεί και να λογοκριθεί για θρησκευτικούς λόγους. Σχεδόν κάθε χρόνο, παρακολουθούμε παρόμοιες αντιδράσεις έξω από θεατρικές αίθουσες και χώρους τέχνης, ενώ κάποιες υποθέσεις έχουν φτάσει μέχρι τη Δικαιοσύνη.

Ένα δυνατό πολιτικό έργο

Η παράσταση, σε μετάφραση Έφης Γιαννοπούλου και σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη, παρουσιάζεται στο Βασιλικό Θέατρο. Το έργο έχει γράψει ο πολυβραβευμένος λιβανοκαναδός συγγραφέας, διευθυντής σήμερα του θεάτρου «La Colline» του Παρισιού, Ουαζντί Μουαουάντ. Ο συγγραφέας καταφέρνει να δημιουργήσει ένα άκρως πολιτικό κείμενο, στο οποίο η Ιστορία συναντά τη μυθοπλασία και ο άνθρωπος αποκαλύπτεται στην πιο «απάνθρωπη» διάστασή του.

Η ακύρωση της συναυλίας των «Rotting Christ»

Αυτό το περιστατικό ήρθε να κουμπώσει με την ακύρωση της συναυλίας του συγκροτήματος «Rotting Christ» στη δημοτική αίθουσα της Αίγλης στη Veso Mare της Πάτρας, με τον υποψήφιο περιφερειάρχη του συνδυασμού «Πατριωτική Αυγή» και υποστηριζόμενο πολιτικά από την «Χρυσή Αυγή» Ανδρέα Νικολακόπουλο, να παραδέχεται παρέμβαση για να ματαιωθεί η συναυλία.

Επίσης, οι διοργανωτές ανέφεραν ότι άτομα της Ιεράς Μητρόπολης Πατρών πίεσαν το Δήμο να ακυρώσει τη συναυλία, ενώ είχε αρχικά συμφωνήσει.  Τελικά, ο Δήμος επικαλέστηκε τεχνικά προβλήματα, παρ’ όλο που άλλες εκδηλώσεις στον ίδιο χώρο φαίνεται ότι θα πραγματοποιηθούν κανονικά.

Απόπειρες λογοκρισίας για «θρησκευτικούς λόγους» στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης

Δυστυχώς, όλα αυτά τα περιστατικά αυτά δεν είναι πρωτόγνωρα. Σχεδόν κάθε χρόνο, μέλη θρησκευτικών και φασιστικών οργανώσεων κάνουν αισθητή την παρουσία τους έξω από θεατρικές σκηνές (και όχι μόνο), πιέζοντας και απαιτώντας η τέχνη να περιθωριοποιηθεί, να φιμωθεί, να κλειστεί στα «επιτρεπτά» όρια που προσπαθούν με μανία να ορίσουν.

Δεν χρειάζεται να πάμε πίσω στις εποχές που η θρησκευτική εξουσία στην Ελλάδα απαγόρευε έργα του Εμμανουήλ Ροΐδη και του Νίκου Καζαντζάκη.Δεν χρειάζεται να θυμηθούμε την ασφυκτική λογοκρισία και το κάψιμο των βιβλίων που επιβλήθηκε την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά και κατά τη διάρκεια της χούντας των συνταγματαρχών.

Σύμφωνα με υποθέσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, ακόμη και μετά τη μεταπολίτευση έχουν πραγματοποιηθεί πολλές απόπειρες λογοκρισίας, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασαν μέχρι τη Δικαιοσύνη. Η ελληνική έννομη τάξη είναι μία από τις λιγοστές ευρωπαϊκές που κρατά ενεργό το ποινικό αδίκημα της βλασφημίας, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές απειλές στην ελευθερία της έκφρασης. Οι προσπάθειες λογοκρισίας έχουν πλήξει σχεδόν κάθε μορφή τέχνης: Την τηλεόραση και τον κινηματογράφο, το θέατρο και τις εικαστικές τέχνες.

Ενδεικτικά, αναφέρουμε μερικές από αυτές.

– Το 1979 κυκλοφόρησε η πρώτη έκδοση βιβλίου του Μαρκήσιου ντε Σαντ «H φιλοσοφία στο μπουντουάρ» από τις Εκδόσεις Εξάντας. Η κυκλοφορία του βιβλίου μετά από διαμαρτυρίες απαγορεύτηκε με δικαστική απόφαση.

– Η Εκκλησία εφήρμοσε την τακτική του αφορισμού σκηνοθετών στην περίπτωση του Όμηρου Ευστρατιάδη για το φιλμ «Εθνική Παπάδων» (1984) από τον μητροπολίτη Αλεξανδρούπολης Άνθιμο και του Μιχάλη Λεφάκη Τζούνιορ από τον μητροπολίτη Πατρών Νικόδημο για τη βιντεοταινία «Εδώ παπάς, εκεί λαπάς» (1987).

-Το 1988 σημειώθηκαν εκτεταμένες διαμαρτυρίες και πραγματοποιήθηκαν καταστροφές σε κινηματογράφους της Αθήνας από ρασοφόρους. Ολα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα, την απαγόρευση της προβολής της ταινίας του Μάρτιν Σκορτσέζε «Ο τελευταίος πειρασμός» η οποία ήταν βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Νίκου Καζαντζάκη.

– Άξια επισημάνσεως είναι και η περίπτωση του αρχιτέκτονα και ζωγράφου Κωνσταντίνου Παπαθεοδώρου. Ο καλλιτέχνης έκτισε τον μικρό κοινοτικό ναό της Αγίας Φωτεινής στη Μαντίνεια μεταξύ των ετών 1992 και 2001. Λόγω των αναφορών στο αρχαίο ελληνικό ιδίωμα, ο διάκοσμος θεωρήθηκε από τους συντηρητικούς κύκλους ως «επέλαση του παγανισμού». Ο ζωγράφος δέχθηκε ύβρεις και προπηλακισμούς αλλά και τη δημόσια καταδίκη του έργου του από τον τότε μητροπολίτη Μαντινείας και Κυνουρίας, Θεόκλητο (1994).

– Το βιβλίο «Η ζωή του Ιησού» του Αυστριακού Γκέρχαρντ Χάντερερ που κυκλοφόρησε το 2003 από τις Εκδόσεις Οξύ συνάντησε αντιδράσεις και έφτασε μέχρι τα δικαστήρια.

– Το 2004 η εικαστικός Δέσποινα Χρήστου εξέθεσε στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων (πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ) το έργο της Άτιτλο στο πλαίσιο της έκθεσης Everyday Hellas. Το έργο απομακρύνθηκε διότι θεωρήθηκε ότι προσβάλει θρησκευτικά συναισθήματα.

– Τον Ιούνιο του 2012 ανέβηκε η παράσταση «Corpus Christi» του Τέρενς ΜακΝάλι και η επίσημη Εκκλησία έκανε λόγο για ένα «βλάσφημο θεατρικό έργο που δυσφημεί το πρόσωπο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού», καλώντας σε διαμαρτυρίες.

-Τον Σεπτέμβριο του 2012 συνελήφθη ο Φίλιππος Λοΐζος, ο δημιουργός σελίδας στο Facebook με τον τίτλο «Γέροντας Παστίτσιος» η οποία σατίριζε τον γέροντα Παΐσιο. Λίγες ημέρες πριν από τη σύλληψη είχε προηγηθεί ερώτηση στη Βουλή από τον βουλευτή της Χρυσής Αυγής, Χρήστο Παππά, σχετικά με τη σελίδα.

– Τον Οκτώβριο του 2017 εντάσεις και διαμαρτυρίες σημειώθηκαν έξω από το θέατρο Αριστοτέλειον στη Θεσσαλονίκη με απώτερο σκοπό τη διακοπή της παράστασης «Η ώρα του διαβόλου».

(πηγη : https://www.koutipandoras.gr/article/akrodexioi-diakoptoyn-tin-parastasi-pyrkagies-kathe-hrono-sto-idio-ergo-theates  )